Piratengedoe

De traditie schrijft voor dat er op de Beurs van Bijzondere Uitgevers iets onverwachts gebeurt. Een bewust onbemande stand, een schandaaltje of een vreemde mystificatie. Meestal is het een roofdruk van een gevierd schrijver, die vluchtig van plastic tas wisselt. Dit jaar viel de eer te beurt aan Jeroen Brouwers.

In Paradiso werden gisteren 99 exemplaren verspreid van Een kerstverhaal. Dit boekje – vier vellen, cahiersteek – verscheen bij Hijgh & Vanditmag. Het fonds van deze uitgeverij, die vernoemd is naar Nijgh & Van Ditmar, bestaat uit louter roofdrukken. In 1998 gaf Hijgh & Van Ditmag Gezicht op kerstmis, en Andere Geestelijke Liederen van Gerard Reve uit. Biesheuvels verhaal God Zelf verscheen in 2005 bij dezelfde. Louis Paul Boons Restanten. Een overzicht en ‘history’ van het vrouwelijk bloot – of bijna – zoals het onze wereld van vandaag wordt aangeboden, gepresenteerd op de Beurs voor Kleine Uitgevers in 1985, is waarschijnlijk Hijgh & Van Ditmags eersteling.

Op Facebook wordt intussen druk gespeculeerd over de initiatiefnemer(s) van deze ongeautoriseerde uitgaven. Publicist en oud Propria Cures-redacteur Bob Polak wordt genoemd, omdat hij in 1992 op de Beurs voor Kleine Uitgevers door hem samengestelde en gedrukte mystificaties van W.F. Hermans verkocht. Hermans spande een civiele procedure aan, Polak moest de schrijver 7500 gulden schadevergoeding betalen. (Ik geloof niet dat Polak erachter zit.)

Exclusiviteit, dat is de eis waaraan een illegale (her)druk moet voldoen. Dat betekent dat de tekst buiten het bereik van de gewone sterveling moet liggen. Bijvoorbeeld omdat deze alleen in een vergeten jaargang van een obscuur tijdschrift is afgedrukt, of omdat de tekst enkel aan een geselecteerd publiek als bibliofiele uitgave is gepresenteerd. Onvindbaar of onbetaalbaar. De margedrukkers die zich achter het imprint Godlofpers verschuilen, drukken niet eerder gepubliceerde brieven of opgedoken kladhandschriften van Gerard Reve. In 1980 werden er op de Beurs voor Kleine Uitgevers gefotokopieerde en gestencilde overdrukken van het toen uitsluitend voor 500 gulden verkrijgbare Kloof tegen cilinder (1980) van E. du Perron verkocht.

Een kerstverhaal is gezet uit twee opvallende corpsen en gedrukt in rood en zwart. Het frontispice is een portret van Brouwers door Joost Veerkamp, dat Hijgh & Vanditmag jatte uit het door de Nederlandsche Vereeniging voor Druk- en Boekkunst uitgegeven De zondvloed (1997). Met typografie en uitvoering is niks mis. De tekstkeuze van Een kerstverhaal is echter zeer matig.

De tekst is ontleend aan de roman Datumloze dagen (2007). Het betreft, om precies te zijn, het fragment over Nathans geboorte, maar dan flink bewerkt: woorden zijn veranderd, hele alinea’s zijn geschrapt. De exclusiviteit van Een kerstverhaal zit hem dus enkel in de oplage, want van Datumloze dagen zijn vele duizenden exemplaren verkocht. Hadden de roofdrukkers Brouwers’ bibliografie van verspreide publicaties bestudeerd, dan waren ze met iets aardigers op de proppen gekomen: het verhaal ‘Gedachtig Yolande, mijn kerstroos’. Het stond in 1963 in het kerstnummer van het katholieke tijdschrift voor de Nederlandse strijdkrachten Salvo en werd sedertdien bij mijn weten niet herdrukt.

Het is Brouwers’ derde roofdruk die gisteren verscheen. De eerste twee verschenen in 1983 bij een amateur in Antwerpen. Brouwers vernam van het bestaan van de roofdrukken, toen antiquaar Willem Huijer ze in een catalogus te koop aanbood. Jeroen Brouwers aan Hans Roest, in een brief van 27 mei 1983:

Ik ben met dat hele piratengedoe verre van blij. Mijzelf zeggen ze niks, vragen ze niks en sturen ze niet eens een exemplaar!

Er wordt dezer dagen gevloekt in Zutendaal.

2 gedachtes over “Piratengedoe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s