Het vreemde land

Wijs en eigenwijs als zij is, heeft Wilma Schuhmacher museumdirecteur Gerrit Borgers ooit afgeraden om de afmetingen van boeken te vermelden in het bibliografisch bulletin van het Letterkundig Museum. Haar redenering is goed te volgen:

Later hebben we de complete bibliotheek van Van Nijlen kunnen kopen met al diens eigen Van Nijlens. Die heb ik toen naast mijn eigen Van Nijlens in de kast gezet. Bleken er allerlei variantomslagen te zijn op afwijkend formaat. Toen heb ik tegen Gerrit Borgers gezegd, die zelf de bibliografische kaarten voor het Letterkundig Museum verzorgde, dat je dus geen maten moet vermelden. Nooit denken dat je weet hoe een boek eruitziet, dus blijf exemplaren kopen en naast elkaar leggen. Dat is mijn leidraad gebleven. Wanneer het genoeg is? Ja, eigenlijk nooit.

De laatste zinnen zijn een mooie kop boven een interview.

De eerste zelfstandige publicatie van Jan Hanlo is niet meer dan een vel geschept papier, aan weerszijden met tekst bedrukt, eenmaal verticaal gevouwen. Het vreemde land, negen gedichten groot, verscheen in september 1951 in de vergeten reeks De Zilveren Scherf (‘Prijs 30 cents per pamflet’), onder redactie van O.J.C. van Loo te Kerkrade.

Borgers, zo feitelijk mogelijk, over het uiterlijk van Hanlo’s debuut: ‘vier blz., zonder omslag, 15 × 21 cm’. Het ene exemplaar van Het vreemde land in mijn verzameling voldoet geheel aan deze beschrijving. Het andere niet.

Voortreffelijke boeken kocht ik, begin dit jaar, in Antwerpen. In het stapeltje Hanlo van Gils zat ook een vreemd exemplaar van Het vreemde land: het vouwblad is genaaid in een iets groter omslag van dofzwart papier, dat keurig in witte drukletters auteur en titel geeft. Gils kreeg de uitgave eind juli 1955 toegestuurd uit Valkenburg.

Hanlo-kenners geloven niet dat dit zwarte omslag (15,5 x 23 cm) oorspronkelijk deel uitmaakt van de uitgave: er zijn hen geen andere exemplaren met omslag bekend. Anderzijds is het onwaarschijnlijk dat Gils zich zoveel moeite heeft getroost om, voor dit ene vouwblad in zijn reusachtige bibliotheek, een drukker de opdracht te geven een omslag te drukken.

Gaat het hier dan om een auteursexemplaar, waarvan er enkele door de uitgever voor de auteur zijn vervaardigd? Het is bij tijdschriftbijdragen jarenlang heel gebruikelijk geweest dat auteursexemplaren in een (provisorisch) omslag geniet of genaaid werden afgeleverd.

Of is Hanlo misschien zelf met naald en draad bezig geweest? Iemand die op intuïtie aan motorfietsen sleutelt, legt blindelings een knoopje in twee stukjes boekbindersgaren.

In een zoektocht naar het antwoord op dergelijke vragen, die nogal eens retorisch lijken, wil ik over zoveel mogelijk informatie beschikken. Alle feiten op tafel, niet eronder. Zonder de beschrijving van Borgers had ik me nu nog steeds afgevraagd wat de verschijningsvorm van Hanlo’s debuut is.

Ik ben ook blij dat Borgers zijn liniaal hanteerde en de afmetingen noteerde. Niet iedereen heeft de beschikking over twee of drie exemplaren van hetzelfde boek. Je hebt een norm nodig om een afwijking te constateren. Je hebt een regel nodig om een uitzondering te maken, al kan de regel in de loop van de tijd veranderen.

Size does matter – al beweren sommige vrouwen bij hoog en bij laag van niet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s