Keuterland

Historische cartografie staat vol in de schijnwerpers. Onze Koning ontving laatst het eerste exemplaar van de facsimile van De Atlas der Neederlanden, Kester Freriks en Joyce Roodnat maakten voetreizen over oude landkaarten en dan verscheen ook nog het cartografie-nummer van De Boekenwereld, wonderschoon geïllustreerd.

Perkamentus schreef vorige week bovendien over zijn oude liefde voor kaarten en prenten. Hij roerde ook de dubieuze praktijken van sommige prenthandelaren aan: zij kopen een atlas en snijden thuis alle kaarten eruit, omdat deze per stuk meer opleveren dan bij elkaar in een band. Perkamentus noemde een handelaar met naam en toenaam, waar hij zelf een nogal ontnuchterende ervaring mee had – maar er zijn er meer die al jaren ongenoemd blijven.

In zijn Geschiedenis van het Nederlandse antiquariaat (2007) portretteert Piet J. Buijnsters dezelfde handelaar uit de bollenstreek, zonder zijn slooppraktijken te veroordelen:

‘Hij zit als het ware in de machinekamer van het Nederlandse antiquariaat en representeert daarmee het permanente spanningsveld tussen de ethische en de meer commercieel denkende handelaars.’ In België heeft de antiquaar de charmante bijnaam ‘De Gouden Schaar’.

Zelf houd ik meer van fictieve cartografie. De neiging om te knippen, snijden en scheuren is dan ook minder groot. De beste 1-aprilgrap van de vorige eeuw betrof een katern van The Guardian dat geheel in het teken stond van de tienjarige onafhankelijkheid van de kleine eilandengroep San Serriffe in de Indische Oceaan. Deze natie, inclusief alle aan lettertypes ontleende plaatsnamen, bestaat alleen op papier. Het is een kikker-in-je-bil-die-er-nooit-meer-uit-wil: sinds 1977 duikt de verzonnen archipel om de paar jaar weer op in officiële berichtgeving.

In mijn boekenkast vond ik twee voorbeelden van literaire of fictieve cartografie uit de eerste helft van de twintigste eeuw.

De mij onbekende P.A. Eggermont maakte in 1932 de omslagtekening voor het najaarsnummer van het katholiek-culturele tijdschrift De Gemeenschap. Hij tekende een kaart van een naamloze kuststreek in de Lage Landen. Grofweg zijn er drie gebieden te onderscheiden: het Politiek Moeras, het Letterkundig Gewest en de Radiovlakte. In de Perszee ligt het Tijdschrifteneiland, daarvoor de Drukfoutenbank en het Nauw van Redaktie. In de Muskietendelta komt de Stroom der Welsprekendheid binnen, die meandert langs ’t Denkend Deel (waarin een Heilig Huisje), onder het Spreekkoorkanaal door. Deze streek is goed voorzien van openbaar vervoer: er loopt een spoorlijn van Lezersdorp, via het Lyries Labyrint en de Stille Plantage, naar de Bibliotheekbuurt. In het zuiden ligt dan nog een Epies Bos en het Proefveld van de Mij. tot veredeling van krachttermen.

Met de roman Keuterland voltooide Joh.W. Broedelet in 1910 zijn Vagebond-trilogie. (De drie boeken zijn volstrekt vergeten, maar daar kan de recente lancering van een verkorte herdruk van Hofstad, het tweede boek Vagebond uit 1909, verandering in brengen.) In dit onwaarschijnlijke reisverhaal gaat hoofdpersoon Vagebond op tournee door de provincies en langs de steden van Keuterland. Het leukst aan dit boek is niet het proza van Broedelet, dat slechts bij flauwe vlagen weet te boeien, maar de landkaart van Keuterland, die tegenover de titelpagina is afgedrukt.

De kaart van Keuterland, ‘met de provinciën, steden en gehuchten welke door Vagebond werden bezocht’, is een cartografische samenvatting van de satirische roman. Ter hoogte van Den Haag ligt Hofstad, op een schiereiland in het zuiden is Ziekirlee te vinden, waar Noord-Brabant te verwachten valt ligt West-Zwartland. De provincie Groningen, pardon: Noord-Keuterland kent vijf kleine plaatsen, per trein te bereiken: Onderdedirk, Dubbeldarie, Hoogkiek-Sappebroek, Kropdijkwoud en Herdegriepshornwolde. De legenda verklaart wat de stippellijn op de kaart in Broedelets werkelijkheid betekent: ‘omnibus in aanleg’.

7 gedachtes over “Keuterland

  1. Heb Vagebond en Keuterland beide wel eens in hande gehad ja, denk in een UB en misschien ook ergens in een part. coll. Hoe kom, als je boek nooit gezien heb, jij dan aan die foto?!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s