Joyce’s schrijfmachine

Van de vijf boeken uit de bibliotheek van Willem Frederik Hermans, mij ooit in de schoot geworpen, verdient Portraits of the Artist in Exile. Recollections of James Joyce by Europeans (1979) alle aandacht. Natuurlijk is Slauerhoffs Jan Pietersz. Coen [1936], gekocht door Hermans op 15 oktober 1942 bij zijn geliefde boekhandel Balkema, ook leuk, maar daarin heeft de vorige eigenaar alleen zijn naam geschreven. En meer niet.

Portraits of the Artist in Exile kwam in het bezit van W.F. Hermans op 7 mei 1980. Op het dekblad schreef hij met balpen, onder zijn handtekening, ‘Dublin 7 mei ’80’. Helemaal onderaan de pagina blijkt dat Hermans het boek niet heeft hoeven kopen: ‘geschonken door John Newman, de binder’. John F. Newman & Son was een professionele boekbinderij in de Ierse hoofdstad. Wat had Hermans hier te zoeken? Misschien maakte hij een verkennende reis met zijn uitgever Geert Lubberhuizen, die zich na zijn pensionering in het Ierse dorp Cornamona zou vestigen. Lubberhuizens exclusieve Cornamona Pers publiceerde van Hermans twee boeken, in 1981 en 1985.

Er was in Dublin geen beter cadeau voor een naar Parijs vertrokken Nederlandse schrijver dan een boek over een in Dublin geboren en getogen schrijver, die naar Parijs vertrok. Dit is een exemplaar van spiegels en dubbele bodems.

Willard Potts, de samensteller van deze herinneringenbundel, merkt in zijn inleiding op dat James Joyce met pen of potlood in de hand boeken las. Hij maakte aantekeningen in de kantlijn. Precies dat deed Hermans vanaf de jaren ’50 ook met zijn boeken: krabbels en strepen in de marge zetten, voorin relevante paginanummers noteren.

W.F. Hermans las Portraits of the Artist in Exile aandachtig. Zeker zeven keer pakte hij zijn potlood om een passage aan te strepen of een verkeerd gespeld woord te verbeteren. Op het schutblad schreef Hermans vijf paginanummers en erachter wat hij op die pagina belangrijk of opmerkelijk vond. De mooiste is wel: ’88 Joyce’s schrijfmachine’. Op pagina 88 roept Nino Frank de slechte ogen van Joyce in herinnering: ‘Joyce put on thick lenses for reading. He showed me the typewriter with enormous characters that had been procured for him in order to help him with his work.’

Dat James Joyce na zijn vertrek naar het Europese vasteland alleen maar aan Ierland kon denken is, volgens Potts, volslagen onzin – al blijven we die bekende zin (‘But every day in every way I am walking along the streets of Dublin and along the strand’) maar citeren. Hermans bleef in Parijs wel gepreoccupeerd door zijn geboorteland: Nederland was een ‘mierenhoop’ en een ‘muizenhol’, waar op zondag alle etalages mooi verlicht zijn, maar de winkels zijn gesloten.

Toen Jaap Goedegebuure op 7 juni 1981 Hermans, in een openbaar interview op Nederlandse bodem, vroeg naar zijn houding ten opzichte van Nederland, kon de schrijver zich nog herinneren wat hij een jaar eerder had gelezen.

Wat de kwestie van haat tegen Nederland betreft, ja, ook dat is helemaal niet zo iets excentrieks. U moet bedenken iemand als James Joyce heeft na z’n dertigste jaar, nog erger dan ik, nooit meer een voet in Ierland gezet. Maar alles wat hij schreef, speelde in Ierland. Al zijn gesprekken gingen over Ierland. Hij dacht uitsluitend over Ierland. Daar had hij groot gelijk in, want een auteur kan, geloof ik bijna alleen iets waardevols voortbrengen als hij het heeft over datgene wat het diepst in hem zit, en wat in iedereen het diepste zit, dat is zijn geboorteland.

Een gedachte over “Joyce’s schrijfmachine

  1. En er is wat verwondering over. Zo ontdek ik net dat het gebied waar Cornamona in ligt Joyce Country heet, genoemd naar de Welsh familie die er in de dertiende eeuw neerstreek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s