W.F. Hermans: ‘inderdaad zeer jong, onervaren en onrijp’

Verliefd op dat leuke meisje van de boekhandel. Vroeg of laat overkomt het elke bibliofiel. Aan het begin van zijn schrijversbestaan had Willem Frederik Hermans het flink te pakken.

In 1944 moet Hermans, tijdens een bezoek aan het kantoor van de Amsterdamse boekhandelaar en uitgever A.A. Balkema, door de bliksem zijn getroffen. Een vrouwelijke medewerker, begin twintig, schrijft een nota voor Hermans uit en zet meteen zijn hart in brand. Aan een vriend, de dichter Adriaan Morriën, vraagt Hermans om een ontmoeting te arrangeren. Het gebeurt niet. Bijna een jaar later, op 6 en 15 april 1945, schrijft Hermans twee lange liefdesbrieven aan Elly Freem.

‘Brieven aan een onbekende zijn mij een gruwel. Brieven van onbekenden ook, want ik ontvang ze nooit. Waarom ik u schrijf, vereischt dus toelichting en bewijsvoering dat u mij niet onbekend bent.’ In de eerste brief kleedt Hermans zijn verzoek tot nadere kennismaking omstandig in. Op een hoogdravende toon probeert Hermans de jongedame van zijn goede bedoelingen te overtuigen: ‘Als gramschap U bevangt, zal het mij aangenaam zijn wanneer die alleen mij treft; ik raak in geestdrift voor alles wat mij treft en tot u behoort. Maar waarom? Niets ligt mij verder dan een aanval op uw sereniteit. De eenige sereniteit welke in gevaar verkeert, is die van mijzelf en zelfs dat is niet mìjn schuld….’

Elly Freem antwoordt afwijzend. Haar affaire met de criticus D.A.M. Binnendijk wil ze niet op het spel zetten. Ze valt bovendien op oude(re) mannen: Binnendijk is bijna twintig jaar ouder, Hermans is zelfs een jaartje jonger dan zij.

Maar Hermans (‘inderdaad zeer jong, onervaren en onrijp’) geeft zich niet gewonnen. Zijn tweede brief is ronduit lyrisch: ‘Wat zal ik zeggen over de ervaring? Ervaring is een bedekking en een vervlakking, waarmee de ouderdom zich maskeert als een park met herfstblaren, die immers alles één toon geven, de parken, de paden, de spiegels der vijvers zelfs. (…) Ervaring maakt hard. De vereelte hand is ervaren en er zijn mannen die van het vele zoenen eelt op hun lippen hebben gekregen. (…) Ervaring is een geestelijke verstarring, routine. Het meest ervaren wezen is de machine die op alles wat hem wedervaart feilloos, doch zonder variaties, reageert.’

Tja. In zijn belangrijkste boeken is de Tweede Wereldoorlog een groot thema, maar in de dagen rond de bevrijding van Nederland was de schrijver zelf druk bezig een meisje te versieren. Ik verheug me op de contextuele aanmerkingen van Willem Otterspeer in De mislukkingskunstenaar, het nog te verschijnen eerste deel van zijn Hermans-biografie. Otterspeer moet al langer van deze mislukte versierpoging op de hoogte zijn; het Letterkundig Museum bewaart drie (andere) brieven van Hermans aan Freem, eveneens uit 1945. De handgeschreven liefdesbrieven, waaruit hierboven is geciteerd, worden eind mei in Haarlem geveild. De inzet is 1500 euro.

De beoogde bemiddelaar Adriaan Morriën herinnerde zich later: ‘Hermans heeft erg achter Elly aan gezeten’. Ook een collega van Elly Freem wist de hevige verliefdheid van Hermans nog te memoreren: ‘Hij bracht eens een prachtige bloem voor haar mee; een soort vogelbek, een tropische plant. Een stille hommage; het was een sombere minnaar; uit de verte. Elly was een beroemde schoonheid in Amsterdam; voor haar viel iedereen’.

Hermans’ bewogen brieven haalden niets uit, hoewel juffrouw Freem en hij in oktober 1945 eenmaal op date gingen. Twee jaar later trouwde Elly Freem met Hans Jaffé, conservator van het Stedelijk Museum Amsterdam. In 1950 vroeg de schrijver Emmy Meurs ten huwelijk – met succes.

2 gedachtes over “W.F. Hermans: ‘inderdaad zeer jong, onervaren en onrijp’

  1. Verliteratuurd is zij toch, Elly Freem, in het verhaal 'Dokter Klondyke', opgenomen in Moedwil en misverstand (1948). Dit was al vroeg in Hermans' kringen bekend. Hanny Michaelis, die het boek kocht op 11 september 1948, schreef in de inhoudsopgave achter 'Dokter Klondyke': 'Elly (Jaffé-)Freem'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s