Latere staat

Kenners weten waar ze moeten zijn als ze ‘Ort62’ of ‘vdB62’ in een voetnoot bij de beschrijving van een topografische kaart van ’s werelds eerste atlasmaker lezen. Ze zullen onmiddellijk naar het door Marcel van den Broecke vervaardigde naslagwerk over de kaarten van Ortelius grijpen. Omdat de eerste druk van Ortelius Atlas Maps uit 1996 al even uitverkocht was, vroeg uitgever Bas Hesselink de auteur of een herdruk kon worden gemaakt. Van den Broecke maakte van de gelegenheid gebruik om zijn geïllustreerde gids uit te breiden met recentelijk ontdekte kaarten, bijgewerkte verwijzingen en referenties, en vertalingen van de Latijnse titels.

Vanaf de verschijning in 1570 was de Theatrum Orbis Terrarum van de vooraanstaande Antwerpse boek- en prenthandelaar Abraham Ortelius (1527-1598) een inslaand succes. Hoewel de monumentale wereldatlas een van de duurste boeken van het moment was, gingen er tot 1641 zo’n 8225 exemplaren over de toonbank, in niet minder dan 32 edities. Zo kreeg de wereld steeds meer kleur.

Van den Broecke demonstreert dat de edities onderling nogal verschillen: de kwaliteit van de gravures ging door het vele herdrukken achteruit en door de toenemende geografische kennis moesten de koperplaten waarvan de kaarten werden gedrukt worden vervangen of bijgewerkt. Deze gids laat per kaart zien op welke plek in welke editie van de Theatrum zij voorkomt, en in welk opzicht een latere staat van eerdere staten afwijkt. Meestal zijn het de bijschriften die werden aangepast, soms de decoratieve randen. Een enkele keer gaat de droge opsomming van platen, oplagen en staten tot de verbeelding spreken, als de zee opeens heftiger en ruwer gegraveerd blijkt te zijn. Of als een illustratief fregat niet meer met bolle zeilen voor de wind vaart, maar aan de wind, met het achtersteven naar de kijker toe.

Zoals het verboden is om zelfs maar naar een tweede druk van Elsschots Kaas te kijken zonder Wilma Schuhmachers bibliografie te raadplegen, zo is het ongeoorloofd om een kaart uit Ortelius’ Theatrum Orbis Terrarum te bestuderen zonder een blik te werpen in Ortelius Atlas Maps. Een goed naslagwerk maakt zich onmisbaar, en dat is wat Marcel van den Broecke heeft gedaan.

Deze bespreking van Marcel van den Broecke, Ortelius Atlas Maps. An illustrated Guide. Second revised edition (2011) verscheen in De Boekenwereld, jrg. 28, afl. 1 (oktober 2011).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s