Veertiende duizendtal

Invloedrijker dan alle homoseksuele tendensromans bij elkaar, zeker als je je baseert op oplagecijfers, is de brochure Wat iedereen behoort te weten omtrent Uranisme (1912). Ter verduidelijking staat op het omslag: ‘Homosexualiteit: Liefde voor personen van het eigen geslacht’. Jonkheer mr. J.A. Schorer vraagt over 52 pagina’s aandacht voor het onrecht dat ‘anders-aangelegde’ mannen en vrouwen door kerk, staat en maatschappij is aangedaan. Hij wil geen medelijden voor Uraniërs, alleen gelijke behandeling en respect. Of de tekst nu zo overtuigend is, kan ik niet beoordelen, want ik hoef nergens meer van overtuigd te worden, maar fel is Schorer wel. ‘Uraniërs zijn niet voor de Maatschappij gevaarlijke individuën, geen verdorven menschen, zooals de dwaze zottenklap van fanatieke drijvers en dweepers het nog wel gelieft voor te stellen.’ Waar hij de woorden niet daadkrachtig genoeg vindt, gebruikt Schorer hoofdletters, strepen en cursiveringen.

Wie aan het eind van Schorers vertoog nog twijfelt, wordt verwezen naar de nieuwe roman Levensleed, waarin Exler ‘zoo natuurgetrouw het leven en lijden van een fijnvoelenden, edelen Uraniër schildert’. De zelfmoord van Harry ter Aar rekent Schorer de lezer aan: hoe veel jongens en meisjes zijn, ook in werkelijkheid, immers niet vermoord door ‘de koude, liefdelooze, egoïstische Maatschappij, waartoe ook gij behoort’?

Schorer zond zijn brochure, uit naam van een door hemzelf opgericht comité, aan duizenden personen: journalisten, ministers, Kamerleden, rechters, artsen, onderwijzers en ieder ander die invloed kon uitoefenen. Bij een beperkt aantal boekhandels was de folder te koop voor een kwartje. Medestanders konden achterin de brochure een strook uitscheuren en ondertekenen, waarmee ze een beroep deden op ‘alle welmeenende menschen’ om ‘ook de uraniërs rechtvaardig te beoordeelen’. De namen van de medestanders zouden ‘bij een volgenden druk’ worden afgedrukt.

De zendingsdrang van de jonkheer mondde uit in vele kort op elkaar volgende herdrukken van de brochure. Mijn exemplaar, eentje binnen het ‘veertiende duizendtal’, is ondertekend door 130 personen, waaronder overigens 18 vrouwen. Onder de ondertekenaars zijn veel schrijvers, schilders, artistiekelingen, artsen en een paar leraren. H.P. Berlage, Marcellus Emants, J. Greshoff, Herman Heijermans en andere prominenten op de lijst moeten Schorer goed hebben gedaan. Lijstduwers anno 1912.

Is iemand al eens op het idee gekomen om alle drukken op een rijtje te leggen, duizendtal naast duizendtal, opdat je de groep supporters ziet groeien en groeien? Theo van der Meer doet geen poging in zijn loffelijke boek Jacob Anton Schorer. Een biografie van de homoseksualiteit (2007). Een idiote onderneming ook: hoewel de duizendtallen anders suggereren, is Wat iedereen behoort te weten omtrent Uranisme een schaars boekje, dat niet veel bibliotheken op voorraad hebben. Het exemplaar van de UB Groningen, uit het ‘elfde duizendtal’, heeft nog slechts 40 ondertekenaars. Het is vermoedelijk een sneeuwbaleffect geweest. Ik zou de curve wel willen uittekenen.

Er is welgeteld één persoon wiens vroege aanwezigheid op de lijst ik niet kan verklaren: J. Lammerée Vriesman. Aanvankelijk staat achter zijn (of haar) naam nog ‘electr.[icien?]’, en is hij (of zij) woonachtig te Los Angeles, California. In 1912 moet hij (of zij) zijn verhuisd, want later staat er alleen ‘te Sindanglaja’ [Indonesië].

5 gedachtes over “Veertiende duizendtal

  1. Interessant. Ik zou sowieso, los van de cumulatieve aantallen, al die namen willen bekijken. Ik begrijp vrees ik niet helemaal wat je bedoelt met het niet kunnen verklaren van laatstgenoemd persoon. Bedoel je dat je alle andere ondertekenaars wel hebt kunnen identificeren?

  2. Ook boeiend is om de neerwaartse lijn te onderzoeken: welke ondertekenaar heeft zich in een latere druk van de lijst laten verwijderen, omdat de druk uit de maatschappij of het gezin te groot werd?

  3. Interessant aan de heer (?) J. Lammerée Vriesman is ook hoe hij kon intekenen, wonende in Los Angelos – hoe wist hij van de brochure? Overigens is hij zonder twijfel een zoon (?) van Leonard Hendrik Nanning Vriesman en Willemina Annetta Justina Lammerée, welke laatste op Zuid-Semarang woonde. In dat laatste geval had hij nog een zus die op 19-jarige leeftijd overleed in Utrecht in 1898, wat de betreffende vermoedelijk ook rond geboren doet zijn.Groet van EPV

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s