Trondheim

Een editeur kan niet voorzichtig genoeg zijn, benadrukt Peter Kegel. Ter gelegenheid van het verschijnen van het derde deel van Hermans’ Volledige Werken, waarin de definitieve teksten van De donkere kamer van Damokles en Nooit meer slapen staan, maakte Iris Koppe een film over het werk van de editeurs op het Huygens Instituut. Jan Gielkens: ‘We grijpen niet zo vaak in, maar het aantal keren dat we nadenken over al of niet ingrijpen, dat is enorm bij Hermans.’

Kegel en Gielkens tonen een dummy van Woutertje Pieterse, waarvan een haastige W.F. Hermans in het voorjaar van 1952 drieënveertig bladzijden beschreef, wat de kiem van De donkere kamer blijkt te zijn. Hierin wordt het verhaal achteraf verteld, na de oorlog, door een kale, grijze burgerman: Osewoudt. Van een Dorbeck is in het allereerste manuscript nog geen sprake.

Na eenentwintig drukken stond er tot Hermans’ ergernis in Nooit meer slapen nog steeds Trontheim. Onderzoeksmedewerker Bram Oostveen laat zien hoe belangrijk de juiste spelling van de plaatsnaam was: Hermans schreef in 1991 zelfs op de boekband van het correctie-exemplaar met fluorescerende viltstift: Trondheim.

Dat Hermans altijd bleef sleutelen aan zijn boeken, druk na druk, is bekend. Hoe de schrijver dat in het geval van Nooit meer slapen en De donkere kamer van Damokles deed, blijkt uit beide tekstgeschiedenissen. Bij de eerste herziening van De donkere kamer in 1958 wilde Hermans bijvoorbeeld de dialogen verlevendigen. Dorbecks uitroep: ‘Ga maar bidden als je daar behoefte aan hebt, want het is afgelopen’ wordt dan: ‘Ga maar bidden als daar behoefte aan mocht wezen, want de eeuwigheid nadert!’ Met deze definitieve drukken hebben Hermans’ romans de eeuwigheid zo’n beetje bereikt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s