Of de Muze murmureert

Ik heb altijd gedacht dat ik, eenmaal met prepensioen, een boek zou schrijven over het leegruimen van een schrijvershuis en het uitpluizen van de literaire papieren die er rondslingeren. Een avonturenroman die bol staat van de citaten. Een queeste binnen vier muren. Een verslag van uur tot uur van een archeologische vondst: honderd archiefdozen met duizenden brieven en manuscripten, in de kelder van een Pauwhofachtig gebouw. Dat kan toch een prachtig boek worden.

Exit idee. Eric van der Steen kwam in 1947 met zijn korte roman In het huis van den dichter, waarin Thea, James en de hoofdpersoon het overvolle huis van hun overleden vriend leegruimen. Hun werkzaamheden – hoewel, ze kletsen meer dan ze dozen sjouwen – in het huis van de dichter zijn aanleiding tot allerlei filosofische bespiegelingen over leven, tijd, tijdelijkheid en dood. Vooral James heeft er een handje van:

‘Het is eigenaardig, dat jij, die denkt alleen te voelen, toch blijkbaar telkens ook de behoefte voelt, verstandelijk je gevoel te bevestigen. Hoe mooi je verklaring over den regen klinkt, als je zegt, dat hij dood, verdeeld water is en dat je hem daarom verafschuwt, dat is toch alleen een manier van uitleggen, een zegs-wijze van je verstand, terwijl je je eigenlijk alleen maar triestig voelt, in den regen, waarom dan ook.’

Inderdaad, waarom dan ook?

Vanzelfsprekend wordt de literaire boedel uitvoerig geciteerd en van commentaar voorzien. Daar heeft Thea weer een handje van. Ze vindt het allemaal prachtig wat ze aan paperassen opduikelen, elke snipper even volmaakt, schoon en vaag. Immers, ‘volmaakte schoonheid heeft altijd iets vaags’.

De korte beschouwingen en aforismen van de dichter gaan over kunst en leven, leven en kunst. Wijlen de scribent presteert het om via vergelijkingen tussen schetsen en schilderijen, verschillende zienswijzen van het zichtbare, de alwetende Rembrandt, twee snaren op een viool, de schoonheid die afstand wil, oehoe, lijster en herinnering, om langs deze omweg tot dit wereldschokkende inzicht te komen:

‘Maar wat is tijd?’

Verspilling wellicht? Thea, James en de hoofdpersoon kunnen eindeloos (d.w.z. tot pagina 73, waar het verhaal ophoudt) voortborduren op deze thema’s. De geest van de dichter waart nog rond in het huis. En als dan de witte bordeaux op tafel komt, is Thea onvermoeibaar. Ze loopt tegen eigenzinnige aforismen op:

‘Inspiratie slaat in als de bliksem, wie zij treft gaat naar den bliksem, wie haar naast zich in ziet slaan, gaat naar den bliksem toe.’

En ook:

‘Een overeenkomst tusschen het restaurant en de litteratuur is, dat in beide “heden speciaal wordt aanbevolen” wat morgen bedorven zal zijn. Het zijn de overschotten, die zoo vlug en zoo veel mogelijk weg moeten. Zij worden gretig geslikt, omdat onze smaak bedorven is. Waardoor? Door de versche waar, die ook niet deugde.
Restaurant en litteratuur – men kan buiten beide. Men kan thuis blijven en zich iets (laten) bereiden. Men geniet er dan bovendien van, dat thuis hetzelfde eten steeds anders is, terwijl in het restaurant de altijd afwisselende spijzen altijd eender smaken. Maar als de meid verkeerd gemutst is of de Muze murmureert, dan gaat men naar het kleine eethuis en de groote litteratuur. En na een uur voelt men in plaats van honger heimwee.’

Voor wiens wenkbrauwen na pagina’s dergelijke beeldbraken gaan fronsen, heeft de schrijver zijn verdediging klaar liggen:

‘Hoe oppervlakkiger, hoe juister! Een letterkundige analyse moet niet hakken of snijden, maar als een scherp mes zijn. Een eenvoudige barbier móet zich geen chirurg of Don Quichotte wanen.’

Het spreekt wat mij betreft boekdelen dat de hoofdpersoon aan het eind van deze wervelende roman in slaap valt. Dat doet de lezer ook.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s