Kloosreading

‘Op deze tocht stuitten zij, zooals te verwachten was en zooals ik ten opzichte van Boutens reeds aangaf, op den immanenten God van Willem Kloos, machtigste hinderpaal voor hun uitweg uit den individualistischen bancirkel. Gebonden als zij bleven aan geestelijke grenzen, konden zij er ook niet mee volstaan deze klip te omzeilen, zooals Gorter deed, die er een utopistisch, doch midden in de materie gelegen menschheidsideaal voor in de plaats stelde. Men kan het nu, schematisch, zoo voorstellen, dat Boutens zoo goed als Verwey een oplossing hebben gevonden door die godheid uit haar engere identificatie met het Ik te verlossen, zonder haar nochtans te vervreemden van een psychische sfeer waartoe dat Ik, par droit de naissance en – bij geesten met hùn voorgeschiedenis, in dàt historisch milieu, – par droit de conquête, alleen bewerktuigd was. Dit is hun overeenkomst, het middel dat zij daartoe bezigden daarentegen hun verschil. Waar Boutens, teneinde de vereischte distantie te bereiken, het storende element projecteeren ging in de ‘overluchtsche streken’ van een platonischen hemel, met als intermediair toch nog de mogelijkheid van een unio mystica van half intellectueelen aard, of althans door intellectueele zelfdiscipline voorbereid, daar schoof zich bij Verwey, op de wijze van een bufferstaat, tusschen godheid en Ik een compact en gecompliceerd tusschenrijk in van gestalten, begrippen, roerselen en betrekkingen, dat eigenlijk, op de keper beschouwd, op niets zooveel leek als op de werkelijkheid zooals wij allen die kennen. Met dit verschil, dat zij haar rol had te spelen sub specie van dezelfde bovenzinnelijke entiteit die bij Boutens nog achter het doorzichtigste medium, achter ‘voorhoven’ en ‘voorver-trekken’, bereikbaar scheen, en die nu alleen maar van naam veranderde: Idee genoemd werd, waarvan dan de werkelijkheid de eenig bereikbare verschijningsvorm zou zijn. Het onderscheid met Gorter’s oplossing springt in het oog, hoezeer hier ook aan een gelijkgericht streven gedacht zou kunnen worden. Gorter ontvreemdt het Ik aan zichzelf door het als in een vulcanische eruptie uit te werpen tot midden in de werkelijkheid, Verwey, omgekeerd, incorporeert die werkelijkheid in zichzelf, drijft haar als een wig tusschen de beide gebieden in die bij Kloos nog ongescheiden waren.’

Ja, bent u er nog? Simon Vestdijk doet aan Kloosreading (compleet met diagrammen) op de dbnl. Vandaag 70 jaar geleden overleed de voorman van De Nieuwe Gids.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s